Troponin lên tiếng – khi trái tim gửi tín hiệu cầu cứu

NTTU – Nhồi máu cơ tim cấp là tình trạng nguy hiểm, đòi hỏi được phát hiện và can thiệp kịp thời để hạn chế tổn thương cơ tim. Trong đó, xét nghiệm Troponin, đặc biệt là Troponin siêu nhạy (hs-cTn), đóng vai trò quan trọng trong nhận diện tổn thương và hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định chẩn đoán, điều trị phù hợp.

Nhồi máu cơ tim cấp là gì?

Nhồi máu cơ tim cấp (Acute Myocardial Infarction – AMI) là tình trạng một phần cơ tim bị hoại tử do thiếu máu nuôi kéo dài, thường xảy ra khi mảng xơ vữa trong lòng động mạch vành bị nứt vỡ và hình thành cục huyết khối gây tắc nghẽn đột ngột dòng máu. Đây là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới, đặc biệt ở các nước đang phát triển.

Theo phân loại hiện hành, nhồi máu cơ tim cấp được chia thành hai nhóm chính dựa trên điện tâm đồ: nhồi máu cơ tim có ST chênh lên (STEMI) và nhồi máu cơ tim không ST chênh lên (NSTEMI). Ngoài ra, các thể bệnh còn được phân chia sâu hơn theo cơ chế bệnh sinh (tuýp 1 đến tuýp 5) nhằm định hướng điều trị phù hợp [1].

Điểm mấu chốt quyết định khả năng sống còn của bệnh nhân chính là “thời gian vàng”. Nếu được chẩn đoán và thông mạch vành kịp thời trong vài giờ đầu, tỷ lệ cứu sống cơ tim và giảm biến chứng có thể đạt mức rất cao. Ngược lại, mỗi phút trì hoãn đều đồng nghĩa với việc mất đi thêm mô cơ tim không thể phục hồi.

 Nhồi máu cơ tim cấp

Triệu chứng khi mắc nhồi máu cơ tim cấp là gì?

Nhồi máu cơ tim cấp thường khởi phát đột ngột với các biểu hiện điển hình:

• Đau ngực dữ dội, cảm giác bó chặt hoặc đè ép sau xương ức;
• Đau lan lên vai trái, cánh tay trái, hàm hoặc ra sau lưng;
• Vã mồ hôi lạnh, khó thở;
• Buồn nôn, nôn, có thể kèm chóng mặt hoặc ngất;
• Cảm giác lo lắng, hoảng loạn;

Không phải tất cả bệnh nhân đều có cơn đau ngực điển hình. Ở người lớn tuổi, người đái tháo đường hoặc phụ nữ, triệu chứng có thể mơ hồ hơn như mệt mỏi bất thường, khó thở nhẹ, khiến việc chẩn đoán dễ bị chậm trễ nếu chỉ dựa vào lâm sàng [2].

Triệu chứng có thể không rõ ràng, xét nghiệm dấu ấn sinh học tim mạch đóng vai trò quyết định để xác định chẩn đoán một cách khách quan và nhanh chóng.

Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo giúp người bệnh được thăm khám và xử trí kịp thời

Xét nghiệm Troponin tim

Nhồi máu cơ tim cấp không cho phép các bác sĩ chờ đợi. Việc xác định chính xác và nhanh nhất tình trạng hoại tử tế bào cơ tim thông qua xét nghiệm sinh hóa máu chính là chìa khóa để quyết định hướng can thiệp.

Troponin tim (cTn)

Troponin T và Troponin I là hai protein điều hòa co cơ, gần như chỉ có mặt trong tế bào cơ tim. Khi tế bào cơ tim bị tổn thương hoặc hoại tử, các phân tử này được phóng thích vào máu, khiến nồng độ troponin tăng cao – đây được xem là dấu ấn sinh học đặc hiệu và nhạy nhất hiện nay để phát hiện tổn thương cơ tim [3].

Troponin siêu nhạy (hs-cTn) – Bước tiến đột phá trong chẩn đoán nhanh

Các thế hệ xét nghiệm troponin siêu nhạy (high-sensitivity cardiac troponin) hiện nay có khả năng phát hiện nồng độ troponin ở mức cực thấp, giúp rút ngắn đáng kể thời gian chẩn đoán so với trước đây.

Nhờ độ nhạy vượt trội, các phác đồ lấy máu xét nghiệm liên tiếp trong 1 giờ hoặc 2 giờ (thay vì phải chờ 3–6 giờ như trước) đã được áp dụng rộng rãi, giúp bác sĩ vừa loại trừ an toàn những trường hợp không phải nhồi máu cơ tim, vừa rút ngắn thời gian nằm viện không cần thiết cho người bệnh có nguy cơ thấp [3, 5].

Động học nồng độ troponin

Không chỉ dựa vào một giá trị đơn lẻ, sự thay đổi nồng độ troponin theo thời gian (delta troponin) giữa các lần lấy máu mới là yếu tố cốt lõi giúp phân biệt nhồi máu cơ tim cấp thật sự với tình trạng tăng troponin mạn tính do các bệnh lý khác như suy thận, suy tim hay viêm cơ tim [5].

Các chỉ số hỗ trợ khác trong đánh giá tổn thương cơ tim

Bên cạnh troponin, một số xét nghiệm khác vẫn giữ giá trị bổ sung trong thực hành lâm sàng:

• CK-MB (Creatine Kinase-MB): tuy kém đặc hiệu hơn troponin nhưng hữu ích trong đánh giá tái nhồi máu sớm do có động học tăng – giảm nhanh hơn.
• Điện tâm đồ (ECG): không phải xét nghiệm sinh hóa nhưng luôn được thực hiện song song, giúp phân loại STEMI để chỉ định can thiệp tái thông mạch vành khẩn cấp.
• NT-proBNP: phản ánh mức độ căng dãn cơ tim, hỗ trợ tiên lượng suy tim sau nhồi máu.
• Creatinin, eGFR: cần đánh giá song song vì chức năng thận ảnh hưởng đến nồng độ troponin nền và lựa chọn thuốc điều trị.

Trên thực tế lâm sàng, một nghiên cứu đa trung tâm gần đây trên hơn 137.000 bệnh nhân tại Anh cho thấy dù xét nghiệm hs-cTn xác định đúng gần một nửa số bệnh nhân thuộc nhóm nguy cơ thấp, chỉ khoảng hai phần ba trong số đó thực sự được cho xuất viện sớm, cho thấy khoảng cách giữa khuyến cáo và thực hành lâm sàng vẫn còn đáng kể [6].

Các chuyên gia khuyến cáo rằng khi có cơn đau ngực nghi ngờ do tim, đặc biệt kèm khó thở, vã mồ hôi hoặc lan ra tay trái, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có khả năng làm xét nghiệm troponin và điện tâm đồ trong thời gian sớm nhất, vì mỗi phút trì hoãn đều có thể làm mất đi phần cơ tim không thể phục hồi.

CN. Đinh Toàn Thắng – K. KTXNYH (tổng hợp)

Tài liệu tham khảo

[1] Domienik-Karłowicz, J., Kupczyńska, K., Michalski, B., Kapłon-Cieślicka, A., Darocha, S., Dobrowolski, P., Wybraniec, M., Wańha, W., & Jaguszewski, M. (2021). Fourth universal definition of myocardial infarction. Selected messages from the European Society of Cardiology document and lessons learned from the new guidelines on ST-segment elevation myocardial infarction and non-ST-segment elevation-acute coronary syndrome. Cardiology Journal, 28(2), 195–201. https://doi.org/10.5603/CJ.a2021.0036

[2] Gulati, M., Levy, P. D., Mukherjee, D., et al. (2021). 2021 AHA/ACC/ASE/CHEST/SAEM/SCCT/SCMR guideline for the evaluation and diagnosis of chest pain: A report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Circulation, 144(22), e368–e454. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001029

[3] Krychtiuk, K. A., & Newby, L. K. (2024). High-sensitivity cardiac troponin assays: Ready for prime time! Annual Review of Medicine, 75, 459–474. https://doi.org/10.1146/annurev-med-051022-113931

[4] Partin, M. T., Hemerly, N. J., & Clebak, K. T. (2024). High-sensitivity troponin in the diagnosis of acute coronary syndrome. American Family Physician, 110(4), 425–427.

[5] Sandoval, Y., Apple, F. S., Mahler, S. A., Body, R., Christenson, R. H., Jaffe, A. S., & International Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (IFCC) Committee on the Clinical Application of Cardiac Biomarkers. (2022). High-sensitivity cardiac troponin and the 2021 AHA/ACC/ASE/CHEST/SAEM/SCCT/SCMR guidelines for the evaluation and diagnosis of acute chest pain. Circulation, 146(7), 569–581. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.122.059678

[6] McDermott, M., Kimenai, D. M., Anand, A., Huang, Z., Houston, A., Williams, S., Evison, F., Gallier, S., Carenzo, C., Glampson, B., Hasan, M., Robertson, A., Phillips, T., Davis, C., Sapey, E., Mayer, E., Mason, S., Stammers, M., & Mills, N. L. (2024). Adoption of high-sensitivity cardiac troponin for risk stratification of patients with suspected myocardial infarction: A multicentre cohort study. The Lancet Regional Health – Europe, 43, Article 100960. https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2024.100960