“Siêu nấm” kháng thuốc Candida auris và mối đe dọa mới của y học hiện đại

NTTU – Candida auris là một tác nhân nấm mới nổi nguy hiểm với khả năng kháng đa thuốc, lây lan nhanh và gây tỷ lệ tử vong cao ở bệnh nhân nặng. Những khó khăn trong chẩn đoán, điều trị và kiểm soát nhiễm khuẩn khiến C. auris trở thành thách thức lớn đối với y học hiện đại.

Candida auris là gì?

Candida auris là một loài nấm men gây bệnh mới nổi, được phát hiện lần đầu năm 2009 tại Nhật Bản. Trong hơn một thập kỷ qua, loài nấm này nhanh chóng trở thành mối đe dọa y tế toàn cầu do khả năng kháng nhiều thuốc chống nấm, lây lan mạnh trong bệnh viện và gây tử vong cao ở bệnh nhân nặng.

Hình ảnh nấm Candida auris

Không giống nhiều loài Candida khác thường chỉ gây nhiễm trùng cơ hội đơn lẻ, C. auris có khả năng gây bùng phát dịch trong các cơ sở y tế như ICU, viện dưỡng lão và trung tâm lọc máu. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp Candida auris vào nhóm “fungal priority pathogens” – các tác nhân nấm ưu tiên cần giám sát toàn cầu.

Đặc điểm dịch tễ học và cơ chế kháng thuốc

Candida auris có thể tồn tại lâu trên bề mặt môi trường, thiết bị y tế và da người bệnh, từ đó làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo trong bệnh viện. Không giống nhiều nấm khác, C. auris khó bị tiêu diệt bằng các chất khử khuẩn thông thường và có khả năng thích nghi tốt với môi trường bệnh viện.

Đối tượng nguy cơ cao gồm bệnh nhân hồi sức tích cực, người đặt catheter, thở máy, suy giảm miễn dịch hoặc sử dụng kháng sinh kéo dài… Khi xâm nhập vào máu, C. auris có thể gây nhiễm nấm huyết, sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan với tỷ lệ tử vong dao động từ 30–60%.

Một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất của C. auris là khả năng kháng đa thuốc. Nhiều chủng kháng fluconazole và một số trường hợp còn kháng amphotericin B hoặc echinocandin – những thuốc chống nấm quan trọng hiện nay. Các nghiên cứu gần đây cho thấy cơ chế kháng thuốc liên quan đến đột biến gen đích, tăng hoạt động bơm tống thuốc và khả năng hình thành biofilm bảo vệ tế bào nấm.

Nấm Candida auris có thể tồn tại trên các bề mặt

Chẩn đoán và thách thức trong xét nghiệm

Việc chẩn đoán Candida auris gặp nhiều khó khăn vì loài nấm này dễ bị nhầm lẫn với các loài Candida khác khi sử dụng phương pháp định danh truyền thống. Trong nhiều trường hợp, sự nhầm lẫn này làm chậm quá trình điều trị và kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện.

Hiện nay, các kỹ thuật hiện đại như MALDI-TOF MS, PCR và giải trình tự gen được xem là tiêu chuẩn quan trọng để định danh chính xác C. auris. Ngoài ra, việc tầm soát khu trú trên da bệnh nhân bằng mẫu phết nách hoặc bẹn đang được áp dụng tại nhiều bệnh viện nhằm phát hiện sớm nguồn lây.

Các thảo luận gần đây trong cộng đồng xét nghiệm lâm sàng cho thấy số ca C. auris đang gia tăng đáng kể tại nhiều quốc gia, đặc biệt trong ICU và viện dưỡng lão. Một số kỹ thuật viên xét nghiệm nhận định đây là một trong những tác nhân gây nhiễm khuẩn bệnh viện đáng lo ngại nhất hiện nay do khả năng kháng thuốc và lây lan nhanh trong môi trường y tế.

Xét nghiệm PCR giúp chẩn đoán nấm C.auris

Điều trị và cập nhật nghiên cứu mới

Hiện nay, echinocandin vẫn là lựa chọn điều trị hàng đầu đối với nhiễm Candida auris. Tuy nhiên, số lượng chủng kháng thuốc đang tăng dần trên toàn cầu. Các thuốc mới như ibrexafungerp, fosmanogepix và rezafungin đang được nghiên cứu nhằm cải thiện hiệu quả điều trị đối với các chủng đa kháng thuốc.

Năm 2026, nhiều nghiên cứu tập trung vào cơ chế miễn dịch bẩm sinh chống lại C. auris, đặc biệt là vai trò của đại thực bào và bạch cầu trung tính trong nhận diện thành tế bào nấm. Ngoài ra, các nghiên cứu mới cũng đang phát triển vaccine và liệu pháp miễn dịch nhằm hạn chế khả năng xâm nhập và lan rộng của nấm trong cơ thể.

Một số báo cáo dịch tễ gần đây tại Mỹ cho thấy số ca Candida auris tiếp tục tăng mạnh trong các cơ sở chăm sóc dài hạn, làm dấy lên lo ngại rằng loài nấm này có thể trở thành “siêu nấm bệnh viện” trong tương lai. Do đó, việc tăng cường giám sát dịch tễ, ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử và phát triển thuốc chống nấm mới sẽ được xem phương thức quan trọng trong kiểm soát “siêu nấm” này trong tương lai.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Kim HY, et al. Candida auris-a systematic review to inform the World Health Organization fungal priority pathogens list. Med Mycol. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38935900/
2. Wang S, et al. Review of treatment options for a multidrug-resistant fungus: Candida auris. Med Mycol. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38066698/
3. Omardien S, Teska P. Skin and hard surface disinfection against Candida auris. Front Med. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38384416/
4. Lionakis MS, Chowdhary A. Candida auris Infections. N Engl J Med. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39565991/
5. Holt AM, Nett JE. Innate immune response to Candida auris. Curr Opin Microbiol. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38964276/

ThS. Nguyễn Thị Mỹ Hiền – K. KTXNYH (tổng hợp)