HPV – Mối nguy thầm lặng, đừng đợi có triệu chứng mới quan tâm

NTTU – HPV là một trong những loại virus lây truyền qua đường tình dục phổ biến và có thể gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng, đặc biệt là ung thư cổ tử cung. Tuy nhiên, thông qua tiêm vắc xin, tầm soát định kỳ và các kỹ thuật xét nghiệm hiện đại, nguy cơ nhiễm HPV và biến chứng liên quan có thể được phòn ngừa, phát hiện sớm và kiểm soát hiệu quả.

HPV (Human Papillomavirus) là nhóm virus rất phổ biến đã xác định được với hơn 100 chủng. Dường như đối tượng nhiễm HPV ở giai đoạn nhẹ đều không gây ra triệu chứng và hệ miễn dịch có thể chống lại chúng. Tuy nhiên, một số chủng nguy cơ cao (HPV 16, 18, 31, 33, 35…) lại được xem là yếu tố thúc đẩy nên nhiều bệnh lý nghiêm trọng, đặc biệt là HPV 16 và 18 là tác nhân nguy hiểm gây nên ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, ung thư hầu họng và một số ung thư đường sinh dục khác. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhìn chung hơn 90% ung thư cổ tử cung có liên quan đến HPV nguy cơ cao và được ghi nhận là một trong những loại ung thư thường gặp ở phụ nữ trên toàn cầu.

Virus HPV là nguyên nhân chính gây ung thư cổ tử cung

Không chỉ xảy ra đối với phụ nữ, điều đáng nói là HPV cũng gặp ở cả nam giới. Nam giới cũng có thể nhiễm virus, trở thành nguồn lây nhiễm hay thậm chí là gặp bệnh lý liên quan đến HPV. HPV chủ yếu lây nhiễm qua tiếp xúc da – niêm mạc trong sinh hoạt tình dục. Virus có thể lây ngay cả khi người nhiễm hoàn toàn không có biểu hiện bệnh. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm HPV gồm: Quan hệ tình dục không an toàn, có nhiều bạn tình, hệ miễn dịch suy giảm, không thực hiện tầm soát định kỳ,… Chính vì không gây biểu hiện bệnh ở giai đoạn sớm nên HPV được xem là một “silent threat” (mối nguy thầm lặng) đối với sức khỏe sinh sản.

Phần lớn người nhiễm HPV không có triệu chứng rõ ràng. Song, một số người có thể gặp: mụn cóc sinh dục ở vùng sinh dục hoặc hậu môn, ngứa hoặc khó chịu vùng kín, chảy máu bất thường sau quan hệ tình dục, khi hư xuất hiện bất thường, đau vùng chậu kéo dài (ở giai đoạn muộn của tổn thương cổ tử cung),…

Lưu ý là những triệu chứng trên không đặc hiệu cho HPV. Để xác định chính xác nguyên nhân, người bệnh cần tiến hành các xét nghiệm phù hợp

Ung thư cổ tử cung là một trong số ít các loại ung thư có thể phòng ngừa hiệu quả thông qua tiêm vắc xin và tầm soát định kỳ. Theo WHO, HPV týp 16 và HPV týp 18 là hai chủng nguy cơ cao gây ra ước tính khoảng 70% ca ung thư cổ tử cung trên toàn thế giới. Để tiến triển thành ung thư cổ tử cung, thông thường phải mất 10–20 năm sau khi bị nhiễm HPV. Đây chính là “khoảng thời gian vàng” để phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

Các xét nghiệm HPV

Trong công tác sàng lọc và phòng ngừa ung thư cổ tử cung, ngành Kỹ thuật Xét nghiệm Y học đóng vai trò đặc biệt quan trọng:

•  Xét nghiệm HPV DNA: Đây là phương pháp giúp phát hiện vật liệu di truyền của virus HPV nguy cơ cao. Ưu điểm: Độ nhạy cao, phát hiện nguy cơ sớm, hỗ trợ đánh giá nguy cơ ung thư cổ tử cung.
•  Xét nghiệm tế bào học cổ tử cung (Pap smear): giúp ghi nhận những thay đổi bất thường của tế bào cổ tử cung trước khi diễn tiến thành ung thư.

Minh họa quy trình lấy mẫu tế bào cổ tử cung để thực hiện xét nghiệm Pap smear (Pap test)

•  Xét nghiệm Thinprep: Xét nghiệm phết tế bào cổ tử cung cải tiến hơn so với Pap smear, tế bào sẽ được xử lý tự động từ tách chiết cho đến khi phết lên mặt lam kính.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, mở ra nhiều cơ hội mới trong lĩnh vực xét nghiệm và y học dự phòng. Hiện nay, AI có những ưu điểm nổi bật như: đọc và phân tích tiêu bản tế bào học, nhận diện tổn thương nghi ngờ trên hình ảnh vi thể, phân tích dữ liệu xét nghiệm quy mô lớn, hỗ trợ đánh giá nguy cơ mắc bệnh, thời gian trả kết quả rất nhanh, giảm yếu tố chủ quan từ nhân viên y tế. Sự kết hợp giữa AI và các kỹ thuật xét nghiệm hiện đại được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao hiệu quả phát hiện sớm ung thư cổ tử cung trong tương lai, song bác sĩ vẫn sẽ là người giữ vai trò quyết định hướng điều trị.

Phòng ngừa nhiễm HPV cần được thực hiện bằng nhiều biện pháp đồng bộ, bao gồm: tiêm vắc xin đúng độ tuổi, quan hệ tình dục lành mạnh, khám phụ khoa định kỳ và tuân thủ các chương trình tầm soát theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Đồng thời, việc duy trì lối sống lành mạnh với chế độ ăn uống khoa học, vận động thường xuyên và nghỉ ngơi hợp lý cũng góp phần tăng cường hệ miễn dịch, từ đó hỗ trợ làm giảm nguy cơ nhiễm HPV và các biến chứng liên quan.

HPV là virus phổ biến nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả. Đừng để sự chủ quan trở thành rào cản cho sức khỏe của chính mình. Tiêm vắc xin đầy đủ, thực hiện xét nghiệm tầm soát định kỳ và chủ động cập nhật kiến thức sức khỏe là những bước quan trọng giúp giảm nguy cơ ung thư cổ tử cung và bảo vệ cộng đồng.

Tài liệu tham khảo

1. World Health Organization. (2024). Human papillomavirus and cancer. Retrieved from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papilloma-virus-and-cancer, 01 July 2026
2. World Health Organization. (2025). Cervical cancer. Retrieved from https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cervical-cancer, 01 July 2026
3. Hội Y học Dự phòng Việt Nam và MSD. (2025). HPV Lây Qua Đường Nào? Lối Sống Giúp Phòng Vệ Đúng Cách. Retrieved from https://hpv.vn/hpv-lay-qua-duong-gi-20250917170410522.html, 01 July 2026
4. Mai Mộc Thảo. (2023). Virus HPV là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và phòng ngừa lây nhiễm. VNVC. Retrieved from https://vnvc.vn/virus-hpv/, 01 July 2026
5. Thuỳ Dương. (2025). Sàng lọc ung thư cổ tử cung bằng trí tuệ nhân tạo: 5 phút đã có kết quả. Tuổi trẻ – Cơ quan báo và phát thanh, truyền hình TP.HCM. Retrieved from https://tuoitre.vn/sang-loc-ung-thu-co-tu-cung-bang-tri-tue-nhan-tao-5-phut-da-co-ket-qua-20251220140603405.htm, 01 July 2026

Phạm Bích Hiền – Khoa KTXNYH (tổng hợp)