Bài dự thi Cuộc thi viết Tri ân người thắp lửa – Tác giả: Mai Thị Xuân Quỳnh
GỬI THẦY – NGƯỜI XÂY NỀN MÓNG VỮNG CHẮC!
TP. Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2026
Thưa thầy PGS.TS. Bùi Đăng Hiếu!
Nhân dịp Trường Đại học Nguyễn Tất Thành tổ chức cuộc thi viết “Tri ân người thắp lửa” chào mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, tôi có dịp dừng lại giữa những ngày học tập bận rộn để nghĩ về những người đã từng đi qua hành trình trưởng thành của mình. Có những người xuất hiện trong một khoảng thời gian rất ngắn nhưng để lại một kỷ niệm khó quên. Cũng có những người không tạo nên sự thay đổi ngay từ lần gặp đầu tiên, nhưng bằng những điều bình dị trong công việc hằng ngày, họ âm thầm khiến ta nhìn nhận lại chính mình.
Và trong số những người thầy đã gặp trên giảng đường, tôi muốn dành lá thư này để viết về thầy.
Tôi không biết phải bắt đầu câu chuyện từ đâu. Có lẽ, thay vì kể về những thành tích hay những điều lớn lao, tôi muốn bắt đầu bằng hình ảnh một hạt cát nhỏ giữa sa mạc rộng lớn.
Gió ơi, nếu một hạt cát muốn rời khỏi sa mạc, gió sẽ đưa nó đi đâu?
Có lẽ gió sẽ đưa hạt cát qua những miền đất mới, qua những ngọn đồi chưa từng đặt chân đến, qua những dòng sông mà nó chưa từng biết tên. Nhưng nếu hạt cát rời đi chỉ vì sợ sa mạc quá rộng, vì không biết phải bắt đầu từ đâu giữa mênh mông cát trắng, liệu những miền đất mới có thật sự là nơi nó muốn đến?
Tôi đã từng là một hạt cát như thế.
Năm mười bảy tuổi, tôi chọn Luật kinh tế. Khi ấy, quyết định ấy đến từ một sự tò mò nhiều hơn là hiểu biết. Tôi chưa hình dung được mình sẽ học những gì, sẽ trở thành người như thế nào, càng chưa biết con đường phía trước sẽ đòi hỏi ở mình những gì. Tôi bước vào giảng đường với những dự định còn mơ hồ, giống như một người đứng trước sa mạc, nhìn thấy đường chân trời mà ngỡ chỉ cần đi về phía ấy là sẽ đến nơi.
Rồi những trang giáo trình mở ra.
Điều luật nối tiếp điều luật. Những khái niệm tưởng chừng chỉ cần đọc qua đã hiểu lại đòi hỏi phải nghiền ngẫm nhiều lần. Một quy định không thể đứng riêng lẻ, một tình huống có thể mở ra nhiều hướng lập luận, một nhận định tưởng như hợp lý vẫn có thể bị bác bỏ chỉ bằng một căn cứ pháp lý mà mình chưa nhìn thấy. Càng học, tôi càng nhận ra kiến thức mình có chỉ là một khoảng nhỏ bé giữa biển rộng.
Có những ngày, tôi tự hỏi: Tại sao mình lại chọn ngành này?
Câu hỏi ấy không xuất hiện trong một khoảnh khắc đặc biệt nào. Nó lặng lẽ đến sau những giờ học dài, sau những lần đọc mãi một nội dung mà vẫn chưa hiểu hết, sau cảm giác người khác dường như đã tìm được nhịp bước còn mình vẫn loay hoay giữa những dấu chân chằng chịt. Tôi từng nghĩ đến chuyện đổi hướng, bởi đôi khi, rời đi có vẻ dễ dàng hơn việc thừa nhận rằng mình đang không biết phải đi tiếp như thế nào.
Tôi đã nghĩ có lẽ mình không thuộc về sa mạc này.
Và rồi, tôi gặp thầy.
Thật ra, nếu kể rằng ngay từ buổi học đầu tiên, tôi đã nhận ra thầy là một người đặc biệt, thì đó không phải sự thật. Những buổi học ban đầu diễn ra bình thường. Tôi đến lớp, nghe giảng, ghi chép và hoàn thành những việc cần làm. Trong suy nghĩ của một sinh viên còn chưa hiểu rõ mình đang tìm kiếm điều gì, thầy khi ấy cũng giống như những giảng viên khác mà tôi từng gặp. Tôi chưa có lý do gì để nghĩ nhiều hơn thế.
Đôi khi, một người bước vào cuộc đời ta không phải bằng tiếng vang, mà bằng một sự hiện diện bình thường đến mức ta chưa kịp nhận ra ý nghĩa của họ.
Mãi sau này, khi nghe những giảng viên khác nhắc đến thầy bằng sự trân trọng, tôi mới bắt đầu tò mò. Tôi tìm hiểu về thầy, về con đường học thuật, những thành tựu và những năm tháng thầy đã đi qua. Những thông tin ấy khiến tôi nhìn thầy bằng một ánh mắt khác. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở những thành tích được ghi nhận, có lẽ tôi vẫn chưa hiểu hết điều khiến một người thầy trở nên đáng nhớ.
Điều đó đến từ chính những giờ học.
Thầy đưa vào bài giảng những câu chuyện từ công việc, những vụ việc thầy từng trải qua, những trải nghiệm trong thời gian học tập tại Nga. Qua lời kể ấy, kiến thức không còn nằm yên trên trang giấy. Nó có hoàn cảnh, có con người, có những lựa chọn và những hệ quả mà đôi khi chỉ một cách nhìn khác cũng đủ làm thay đổi cách đánh giá.
Đặc biệt, những bản án thầy giao cho chúng tôi đọc và phân tích đã khiến tôi hiểu rằng học Luật không đơn giản là tìm ra một điều luật phù hợp rồi đặt nó vào tình huống. Chúng tôi phải đọc, phải suy luận, phải xem xét căn cứ, phải tự hỏi vì sao có thể đi đến kết luận ấy và liệu có cách tiếp cận nào khác hay không. Một vụ việc không còn là vài dòng tóm tắt để học thuộc. Nó trở thành một vấn đề buộc người học phải tự mình bước vào, quan sát từ nhiều phía và chịu trách nhiệm với lập luận của chính mình.
Tôi bắt đầu nhận ra rằng pháp luật không chỉ cần trí nhớ. Nó cần một cái đầu biết phân tích, một thái độ đủ cẩn trọng trước sự việc và sự công bằng để không vội vàng phán xét khi chưa nhìn thấy toàn bộ vấn đề.
Có lẽ, chính từ những bản án ấy, tôi dần nhìn thấy một cánh cửa khác của ngành học mà mình từng muốn rời bỏ.
Nhưng thưa thầy, hành trình ấy không phải lúc nào cũng đẹp đẽ như những trang viết về lòng biết ơn.
Bài tập vẫn nối tiếp bài tập. Sau mỗi buổi học, chúng tôi lại có thêm những vấn đề cần giải quyết, những nội dung cần đọc và những lập luận cần hoàn thiện. Có những tuần, khối lượng công việc khiến tôi cảm thấy mình gần như không còn khoảng trống để thở, nhất là khi hai học phần cùng do thầy giảng dạy có thời hạn bài tập trùng nhau. Tôi từng nhìn danh sách việc cần làm với cảm giác bất lực, tự hỏi không biết mình có thể hoàn thành tất cả hay không.
Có lúc, tôi chỉ mong bài tập ít đi một chút.
Nhưng kỳ lạ là, giữa những lần than thở ấy, tôi vẫn muốn làm cho bài của mình tử tế hơn. Không phải vì sợ bị đánh giá, mà bởi tôi biết bài làm sẽ được đọc, sẽ được nhận xét, và những chỗ chưa đúng có thể được chỉ ra để mình hiểu vì sao mình sai. Thầy dành thời gian xem xét bài làm, góp ý và hướng dẫn, dù phía sau mỗi lớp học chắc hẳn còn rất nhiều công việc khác mà chúng tôi không thể nhìn thấy hết.
Dần dần, tôi hiểu rằng sự tận tâm của một người thầy không phải lúc nào cũng mang dáng vẻ dịu dàng, dễ chịu. Đôi khi, nó nằm trong những yêu cầu khiến sinh viên phải cố gắng thêm một chút; trong những nhận xét buộc người học nhìn lại điều mình tưởng đã hiểu; trong việc không để một bài làm chưa tới nơi tới chốn trôi qua chỉ vì việc sửa chữa cần thêm thời gian.
Thầy không làm con đường ngắn lại. Thầy khiến chúng tôi phải bước cho vững hơn.
Tôi còn nhớ lần đầu tiên nhóm mình làm việc chung không được suôn sẻ. Những thành viên được phân vào nhóm theo danh sách, mỗi người có cách làm việc và cách nhìn nhận riêng. Khi những khác biệt chưa được giải quyết, bài làm cũng không đạt được kết quả như mong muốn. Đó là một trải nghiệm không dễ chịu, bởi khi ấy chúng tôi phải đối diện với cả hạn chế trong cách phối hợp lẫn trách nhiệm của mình đối với công việc chung.
Thầy đã lắng nghe và cho nhóm thêm một cơ hội để hoàn thiện bài làm, cải thiện kết quả. Với tôi, điều đáng nhớ không chỉ là cơ hội ấy, mà còn là việc những khó khăn của sinh viên được lắng nghe thay vì lập tức khép lại bằng một kết luận.
Một cơ hội nữa không có nghĩa là những thiếu sót trước đó chưa từng xảy ra. Nó chỉ có nghĩa rằng chúng tôi vẫn còn khả năng làm tốt hơn, nếu biết nhìn nhận vấn đề và nghiêm túc sửa đổi.
Từ lần ấy, tôi hiểu thêm một điều: giáo dục không chỉ là đánh giá một người đang đứng ở đâu, mà còn là giúp họ nhận ra mình có thể đi tiếp bằng cách nào. Một lời nhận xét có thể chỉ ra lỗi sai; nhưng một cơ hội đúng lúc đôi khi còn giúp người ta học được cách chịu trách nhiệm, hợp tác và trưởng thành từ chính lỗi sai ấy.
Tôi không biết thầy có nhớ những bài tập mình từng nộp, những lần nhóm sinh viên lúng túng hay những câu hỏi được đặt ra trong giờ học hay không. Có thể, với thầy, đó chỉ là những việc vẫn diễn ra hằng ngày trong công việc giảng dạy. Nhưng với người đang loay hoay tìm cách bước qua những năm tháng đầu tiên của hành trình học Luật như tôi, những điều bình thường ấy lại âm thầm để lại dấu vết.
Trước đây, tôi thường nghĩ mình phải tìm được một con đường thật rõ ràng rồi mới có thể yên tâm bước tiếp. Tôi muốn biết mình học ngành này để làm gì, sau này sẽ trở thành ai, liệu những cố gắng hôm nay có đưa mình đến một nơi xứng đáng hay không. Tôi muốn có câu trả lời trước khi tiếp tục, như thể cuộc đời sẽ trao cho mình một tấm bản đồ hoàn chỉnh ngay từ đầu.
Nhưng càng học, tôi càng nhận ra có những câu trả lời chỉ xuất hiện sau khi ta đã đủ kiên nhẫn đi qua một đoạn đường. Có những điều không thể hiểu bằng cách ghi nhớ, mà phải tự mình đọc, tự mình phân tích, tự mình sai rồi sửa. Và có những người thầy không đưa ra đáp án cho mọi câu hỏi của học trò, bởi điều họ muốn trao đi còn quan trọng hơn một đáp án: khả năng tự tìm kiếm câu trả lời.
Có lẽ, đó là điều lớn nhất tôi nhận được từ những giờ học của thầy.
Không phải tôi đã hết hoang mang. Không phải từ nay, mỗi lần mở một giáo trình dày hay đối diện với một bài tập khó, tôi đều có thể bình thản. Tôi vẫn có những lúc mệt mỏi, vẫn có khi nghi ngờ lựa chọn của mình, vẫn thấy bản thân nhỏ bé trước lượng kiến thức cần học hỏi. Nhưng tôi không còn dễ dàng xem sự khó khăn là bằng chứng cho thấy mình đã chọn sai đường.
Tôi bắt đầu hiểu rằng muốn đứng vững trong một lĩnh vực rộng lớn, trước hết phải chấp nhận vị trí nhỏ bé của mình. Một hạt cát không thể hiểu hết sa mạc chỉ sau vài bước chân. Nhưng nó có thể học cách nhận biết hướng gió, phân biệt những dấu chân, và kiên nhẫn đi qua từng khoảng đất trước mặt.
Thưa thầy, có lẽ khi bước vào giảng đường, mỗi sinh viên đều mang theo một sa mạc riêng. Có người đã biết mình muốn đi đâu. Có người bước đi bằng sự tự tin. Cũng có người đến lớp với những dự định còn dang dở, những câu hỏi chưa tìm được lời giải và cả nỗi sợ rằng mình không đủ giỏi để tiếp tục.
Tôi là một trong những người như thế.
Và tôi nghĩ, điều đáng quý ở một người thầy không phải là khiến tất cả học trò trở nên giống nhau, cùng bước đi với một tốc độ hay cùng nhìn về một hướng. Điều đáng quý là giúp mỗi người học biết cách tự đứng trên đôi chân của mình, biết đặt câu hỏi, biết suy nghĩ độc lập và hiểu rằng kiến thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi ta biết vận dụng nó bằng sự cẩn trọng và trách nhiệm.
Tôi viết lá thư này không phải để nói rằng thầy đã thay đổi cuộc đời tôi bằng một điều gì quá lớn lao. Có lẽ, những thay đổi quan trọng nhất vốn không ồn ào đến thế. Chúng nằm trong cách tôi nhìn một bản án lâu hơn trước khi đưa ra nhận xét; trong việc tôi cố gắng tìm căn cứ cho một lập luận thay vì chỉ chờ người khác cho mình đáp án; trong những lần muốn bỏ cuộc nhưng vẫn tự nhủ hãy thử làm thêm một lần nữa.
Và cả trong cách tôi nhìn lại lựa chọn năm mười bảy tuổi.
Ngày ấy, tôi bước vào ngành Luật mà chưa hiểu rõ con đường mình chọn. Đã có lúc tôi muốn rời đi vì thấy sa mạc quá rộng. Hôm nay, tôi vẫn chưa thể nói mình đã hiểu hết nơi này. Nhưng tôi đã bắt đầu nhìn thấy những điều đáng để tìm hiểu, những câu hỏi đáng để theo đuổi và những giá trị khiến mình muốn đi tiếp.
Nếu có thể gửi một lời đến gió, tôi sẽ không nhờ gió đưa mình ra khỏi sa mạc nữa. Tôi chỉ mong gió nhắc tôi đừng quên cảm giác của những ngày đầu tiên, khi một hạt cát nhỏ bé từng sợ hãi trước con đường mình đã chọn. Bởi có lẽ, nhớ về sự chông chênh ấy sẽ giúp tôi không ngừng học hỏi, không vội vàng tự mãn và cũng không dễ dàng quay lưng với những điều mình chưa kịp hiểu.
Còn nếu có thể gửi một lời đến thầy, tôi muốn nói lời cảm ơn.
Cảm ơn thầy vì những giờ học không chỉ dừng lại ở trang giáo trình; vì những bản án buộc chúng tôi suy nghĩ bằng chính năng lực của mình; vì những bài tập khiến chúng tôi phải cố gắng, và những nhận xét giúp chúng tôi biết mình còn thiếu điều gì. Cảm ơn thầy vì đã lắng nghe cả những lúc sinh viên chưa làm tốt, để chúng tôi hiểu rằng một lần vấp ngã không nhất thiết phải là dấu chấm hết.
Có thể, sau này, khi rời giảng đường, tôi sẽ không còn nhớ chính xác tất cả những điều đã học trong từng buổi lên lớp. Nhưng tôi hy vọng mình sẽ nhớ được cách thầy dạy chúng tôi tiếp cận một vấn đề: không vội kết luận, không ngừng tìm hiểu, không xem điều mình biết là toàn bộ sự thật. Và tôi mong những điều ấy sẽ còn theo mình trong công việc, trong những lựa chọn và trong cách đối xử với người khác.
Thầy có thể sẽ tiếp tục gặp nhiều thế hệ sinh viên. Những bài tập rồi sẽ được nộp, những bản án rồi sẽ được phân tích, những lớp học rồi sẽ kết thúc. Có thể, đối với thầy, đó là nhịp điệu quen thuộc của nghề giáo. Nhưng ở một nơi nào đó trong hành trình của những người học trò, những điều bình dị ấy sẽ tiếp tục nảy mầm theo những cách mà đôi khi chính người gieo hạt cũng không thể nhìn thấy.
Tôi vẫn là một hạt cát nhỏ giữa sa mạc tri thức rộng lớn. Phía trước còn nhiều điều chưa biết, nhiều con đường chưa đi và không ít lần phải tự mình tìm hướng. Tôi chưa thể hứa rằng mình sẽ luôn vững vàng, cũng chưa thể nói mình đã trở thành người mà bản thân mong muốn.
Nhưng ít nhất, tôi đã hiểu rằng không phải cứ thấy con đường rộng lớn là phải tìm đường rời khỏi nó. Đôi khi, điều cần làm chỉ là học cách bước tiếp, chậm hơn cũng được, miễn là mỗi bước chân đều đưa mình đến gần hơn với sự hiểu biết.
Nếu một ngày nào đó, gió lại hỏi hạt cát rằng nó còn muốn rời khỏi sa mạc hay không, có lẽ câu trả lời sẽ khác.
Không phải vì sa mạc đã trở nên nhỏ bé hơn.
Mà vì hạt cát đã học được cách nhìn thấy con đường của mình.
Và trên con đường ấy, tôi sẽ luôn nhớ về người thầy đã giúp mình hiểu rằng nền móng vững chắc không được xây nên bằng những bước đi dễ dàng, mà bằng sự kiên trì, tư duy độc lập và lòng nghiêm túc với điều mình đang theo đuổi.
Kính chúc thầy luôn mạnh khỏe, giữ mãi nhiệt huyết với nghề và tiếp tục là người thắp lên trong nhiều thế hệ sinh viên niềm tin vào giá trị của tri thức.
Trân trọng,
Một sinh viên từng có lúc muốn rời khỏi sa mạc, nhưng giờ đây đã học cách bước tiếp.
Mai Thị Xuân Quỳnh – 2500011334
