Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026: Đổi mới tư duy, tạo chuyển biến thực chất

NTTU – Sáng 01/10, tại Trung tâm phát triển Công nghệ cao Trường ĐH Nguyễn Tất Thành,  Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026. Hội nghị diễn ra trực tiếp tại Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, đồng thời kết nối với các điểm cầu tại các cơ sở giáo dục đại học trên cả nước.

Tham dự trực tiếp tại điểm cầu Trường ĐH Nguyễn Tất Thành có sự hiện diện của: Đồng chí Lê Tiến Châu – Uỷ viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Đồng chí Hoàng Minh Sơn – Uỷ viên Trung ương Đảng, Bộ Trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo; Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường – Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh; Đồng chí Lê Quân – Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo; Đồng chí Đỗ Ngọc Huỳnh, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ.

Bên cạnh đó, chương trình còn có dự tham gia của lãnh đạo các đơn vị của Văn phòng Chính phủ; Công đoàn Giáo dục Việt Nam; lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo; lãnh đạo, cán bộ thuộc các cơ sở giáo dục đại học, viên nghiên cứu và các trường cao đẳng có đào tạo giáo viên trên cả nước.

Về phía Trường ĐH Nguyễn Tất Thành có: TS. Nguyễn Mai Lan – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng Trường; TS. Nguyễn Văn Lượng – Phó Chủ tịch Hội đồng Trường; PGS.TS.NGƯT. Nguyễn Kim Hồng – Hiệu trưởng Nhà trường; PGS.TS. Nguyễn Lan Phương – Phó Hiệu trưởng; TS. Phan Thị Việt Nam – Phó Hiệu trưởng; cùng Quý thầy cô là trưởng/phó các khoa, viện, phòng, ban.

Quang cảnh Hội nghị Giáo dục Đại học năm 2026 diễn ra tại Trường Đại học Nguyễn Tất Thành

Giáo dục đại học: Đổi mới quản trị, đẩy mạnh chuyển đổi số

Báo cáo tại hội nghị, đồng chí Nguyễn Tiến Thảo – Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học cho biết, năm học 2025 – 2026 ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực của giáo dục đại học, nổi bật là việc từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý, đổi mới mô hình quản trị theo hướng tăng quyền tự chủ gắn với công khai, trách nhiệm giải trình và quản trị dựa trên dữ liệu. Hệ thống HEMIS tiếp tục được hoàn thiện, từng bước chuẩn hóa dữ liệu về cơ sở đào tạo, đội ngũ, người học, tuyển sinh, chương trình đào tạo, cơ sở vật chất, tài chính và khoa học – công nghệ, tạo nền tảng phục vụ công tác quản lý, giám sát chất lượng và ra quyết định.

Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học báo cáo kết quả năm học 2025 – 2026

Một trong những chuyển biến rõ nét là công tác tuyển sinh ngày càng được tổ chức trên nền tảng số và quản trị bằng dữ liệu. 100% thí sinh đăng ký tuyển sinh đại học theo hình thức trực tuyến, các khâu xét tuyển, nộp lệ phí và đăng ký nhập học được thực hiện trên hệ thống số, trong đó việc thanh toán lệ phí xét tuyển được triển khai qua Cổng Dịch vụ công quốc gia. Dữ liệu tuyển sinh được làm sạch, đối soát và sử dụng xuyên suốt trong toàn bộ quy trình, từng bước thay thế phương thức xử lý hồ sơ riêng lẻ. Qua đó, công tác tuyển sinh chuyển dần từ quản lý một kỳ tuyển sinh theo phương thức hành chính sang quản trị toàn bộ quy trình dựa trên dữ liệu, góp phần nâng cao tính minh bạch, chính xác và hiệu quả.

Cùng với chuyển đổi phương thức quản trị, quy mô tuyển sinh tiếp tục tăng ở cả ba trình độ, với 646.576 sinh viên đại học chính quy, 54.246 học viên cao học và 5.687 nghiên cứu sinh được tuyển mới. Hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo cũng đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận khi các cơ sở giáo dục đại học đóng góp 83,61% tổng số công bố Scopus của cả nước năm 2025; 103 chương trình tài năng STEM tại 23 cơ sở được phê duyệt và 13 mạng lưới trung tâm đào tạo xuất sắc được hình thành. Bên cạnh đó, tỷ lệ giảng viên cơ hữu có trình độ tiến sĩ đạt 36,3%, công tác kiểm định chất lượng, hợp tác quốc tế và số hóa dữ liệu văn bằng tiếp tục được thúc đẩy.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học cũng chỉ ra giáo dục đại học vẫn còn một số tồn tại cần tập trung khắc phục. Trong đó, dữ liệu giữa các hệ thống chưa thực sự đồng bộ, quá trình số hóa, xác thực và liên thông dữ liệu tại một số cơ sở còn chậm, tỷ trọng đào tạo sau đại học và các ngành STEM chưa đạt kỳ vọng so với mục tiêu đến năm 2030. Đội ngũ tiến sĩ, nhà khoa học đầu ngành và chuyên gia quốc tế còn phân bố không đồng đều, trong khi năng lực nghiên cứu, chuyển giao và thương mại hóa kết quả khoa học – công nghệ chủ yếu tập trung tại một số cơ sở. Công tác bảo đảm chất lượng ở một số đơn vị vẫn còn nặng về hồ sơ, chưa chuyển hóa đầy đủ kết quả kiểm định thành các hoạt động cải tiến thực chất. Đồng thời, hạ tầng số, năng lực ứng dụng AI, an toàn dữ liệu và liêm chính học thuật cũng chưa đồng đều giữa các cơ sở. Hoạt động hợp tác quốc tế tuy tiếp tục được mở rộng nhưng cần chuyển mạnh từ số lượng thỏa thuận sang những kết quả cụ thể về đào tạo, nghiên cứu, trao đổi học thuật và công nhận tín chỉ.

Chuyển mạnh từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng giáo dục đại học

Phát biểu khai mạc Hội nghị, đồng chí Hoàng Minh Sơn – Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026 diễn ra trong thời điểm toàn hệ thống bước vào năm học mới, sau một năm triển khai Nghị quyết số 71 và tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị. Với sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước, giáo dục đại học đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo chuyển biến mạnh mẽ về tư duy, thể chế, chính sách và tổ chức thực hiện.

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, hệ thống văn bản pháp luật đối với giáo dục đại học đã được đổi mới mạnh mẽ và cơ bản hoàn thiện, nhiều cơ chế, chính sách mới về tự chủ đại học, đặt hàng đào tạo theo kết quả đầu ra, phát triển đội ngũ giảng viên và người học đã được triển khai. Chiến lược phát triển giáo dục đại học, quy hoạch mạng lưới cùng nhiều chương trình, đề án phát triển các cơ sở giáo dục đại học và nguồn nhân lực trong những lĩnh vực then chốt, chiến lược cũng đã được ban hành, phê duyệt. Song song đó, các cơ sở giáo dục đại học đã kiện toàn các vị trí lãnh đạo, rà soát và hoàn thiện chiến lược phát triển, đổi mới mô hình quản trị, phát triển đội ngũ, chương trình đào tạo, tăng cường cơ sở vật chất, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.

Đề cập những nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới, Bộ trưởng cho rằng giáo dục đại học cần xác định rõ những thay đổi để thích ứng với thời đại mới, đặc biệt trước tác động của trí tuệ nhân tạo và yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng của đất nước. Sự thay đổi này cần được đặt ra từ vai trò của người thầy, phương thức học tập của người học đến mô hình nhà trường, chương trình đào tạo và mối liên kết giữa đào tạo với khoa học, công nghệ.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo còn nhấn mạnh, thay vì chỉ đặt câu hỏi một trường đại học sẽ phát triển như thế nào hay đạt thứ hạng bao nhiêu, điều quan trọng là xác định nhà trường sẽ tạo ra những giá trị gì cho người học, xã hội và đất nước; vì sao người học lựa chọn một trường, một ngành học; vì sao Nhà nước đầu tư vào một ngành, một cơ sở đào tạo và vì sao doanh nghiệp lựa chọn đầu tư vào một nhóm nghiên cứu hay hợp tác với một trường đại học. Từ đó, các cơ sở giáo dục đại học cần sử dụng hiệu quả nguồn lực của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội để tạo ra những giá trị thiết thực.

Bộ Giáo dục và Đào tạo giải đáp các vấn đề của đại biểu

Trong bối cảnh quy mô giáo dục đại học đã có bước phát triển, Bộ trưởng đề nghị toàn hệ thống chuyển mạnh trọng tâm từ mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng, đồng thời chuyển đổi cơ cấu trình độ, ngành nghề và lĩnh vực đào tạo theo những yêu cầu phát triển mới của đất nước. Chất lượng giáo dục đại học không chỉ được nhìn nhận qua thứ hạng hay số lượng bài báo khoa học mà cần được thể hiện qua chất lượng các công bố, việc làm và những đóng góp của người học sau khi tốt nghiệp.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đặt ra yêu cầu toàn hệ thống giáo dục đại học tiếp tục cụ thể hóa các cơ chế, chính sách, chiến lược và chương trình đã được ban hành thành những kết quả thực chất trong năm học mới.

7 nhiệm vụ trọng tâm tạo chuyển biến thực chất cho giáo dục đại học

Phát biểu tại Hội nghị, đồng chí Lê Tiến Châu – Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực, kết quả của Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng toàn ngành trong năm học 2025 – 2026. Theo Phó Thủ tướng, giáo dục đại học đã có những chuyển biến rõ nét về thể chế và tư duy quản trị, quy mô, cơ cấu đào tạo có nhiều chuyển biến tích cực. Đồng thời, vai trò của các trường đại học trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng được khẳng định, công tác bảo đảm chất lượng, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế tiếp tục được đẩy mạnh. Đáng chú ý, các cơ sở giáo dục đại học đóng góp trên 83% tổng số công bố Scopus của cả nước trong năm 2025.

Phó thủ tướng Lê Tiến Châu đánh giá cao các kết quả ngành giáo dục đã đạt được nói riêng và giáo dục đại học nói chung

Bên cạnh những kết quả đạt được, Phó Thủ tướng cũng chỉ ra một số điểm nghẽn cần tập trung khắc phục như sự chênh lệch về chất lượng đào tạo và năng lực nghiên cứu giữa các cơ sở, sứ mạng, thế mạnh của một số trường chưa rõ nét. Hay việc mở ngành, tăng quy mô tại một số nơi chưa tương xứng với năng lực đội ngũ và điều kiện bảo đảm chất lượng. Ngoài ra, công tác dự báo nhu cầu nhân lực, điều chỉnh quy mô đào tạo còn hạn chế, tự chủ đại học và trách nhiệm giải trình chưa thực sự đi vào chiều sâu. Đặc biệt, các kết quả nghiên cứu, đổi mới sáng tạo chưa được chuyển hóa tương xứng thành sản phẩm, công nghệ và giá trị thương mại. Dữ liệu về người học, đội ngũ, văn bằng và việc làm cũng chưa thực sự đồng bộ và chưa được khai thác hiệu quả cho quản trị, dự báo.

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách nhìn về thành công của giáo dục đại học, Phó Thủ tướng cho rằng kết quả không thể chỉ được đo bằng số trường, số ngành, số người học hay số lượng công bố khoa học mà thước đo cuối cùng phải là chất lượng và những đóng góp thực chất. Người học cần có năng lực thích ứng trước những thay đổi nhanh chóng, đội ngũ phải tạo ra sản phẩm và đóng góp cụ thể, hoạt động nghiên cứu phải tạo ra tri thức, công nghệ và giải quyết được những vấn đề thực tiễn của đất nước. Trên tinh thần đó, chủ đề năm học “Đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất” cần được cụ thể hóa bằng hành động, trong đó tự chủ phải đi cùng trách nhiệm, đầu tư đi cùng sản phẩm, nghiên cứu đi cùng ứng dụng và chính sách phải thực sự đi vào nhà trường, lớp học, phòng thí nghiệm.

Định hướng nhiệm vụ trong thời gian tới, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề nghị toàn ngành tập trung vào 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm

Một là, chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế, chính sách sang tổ chức thực hiện và tạo ra kết quả cụ thể, thực chất. Triển khai hiệu quả Nghị quyết số 71, Luật Giáo dục đại học, Chiến lược phát triển giáo dục đại học và các cơ chế, chính sách đã ban hành. Phó Thủ tướng nhấn mạnh nguyên tắc “những nội dung pháp luật đã giao quyền cho cơ sở giáo dục đại học thì để cơ sở quyết định và chịu trách nhiệm”, không phát sinh thêm thủ tục, tầng nấc xin ý kiến. Đồng thời tiếp tục rà soát, tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, phát huy quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch và kiểm soát nội bộ.

Hai là, tập trung sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đại học trên cơ sở chất lượng, sứ mạng, nhu cầu phát triển của ngành, vùng, địa phương, khả năng liên kết và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Phó Thủ tướng lưu ý mục tiêu của việc sắp xếp không chỉ là giảm đầu mối mà quan trọng hơn là đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng đào tạo, tập trung đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực, khắc phục tình trạng phân tán, trùng lặp và đầu tư dàn trải. Không sáp nhập một cách cơ học nhưng cũng không kéo dài tình trạng các cơ sở yếu kém, chất lượng thấp. Chính phủ cũng yêu cầu các trường cần xác định rõ sứ mạng, thế mạnh, tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có lợi thế, tránh chạy theo mở rộng quy mô và ngành nghề một cách dàn trải.

Ba là, lấy chất lượng làm yêu cầu xuyên suốt, thực hiện quản trị chất lượng theo kết quả đầu ra. Bộ Giáo dục và Đào tạo cần chuyển mạnh sang quản lý chất lượng bằng tiêu chuẩn, dữ liệu công khai và hậu kiểm, từ kết quả kiểm tra sẽ trở thành căn cứ xác định năng lực tuyển sinh, mở ngành và giao nhiệm vụ. Đồng thời, các cơ sở giáo dục đại học phải chịu trách nhiệm về tính trung thực của dữ liệu và chất lượng đào tạo, bảo đảm đội ngũ giảng viên phù hợp với quy mô, ngành đào tạo, tổ chức đánh giá thực chất kết quả học tập, tốt nghiệp và chuẩn đầu ra của người học.

Bốn là, giáo dục đại học phải đi trước một bước trong chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa và nhân tài cho đất nước. Công tác dự báo nhu cầu nhân lực cần được nâng cao và gắn kết với thị trường lao động để làm căn cứ điều chỉnh quy mô, cơ cấu đào tạo và đặt hàng. Trong đó, cần ưu tiên chuẩn bị nhân lực cho các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện hạt nhân, đường sắt và những ngành đất nước sẽ cần trong tương lai. Đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học, đặc biệt là đào tạo tiến sĩ, cùng với cơ chế phát hiện, đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài, nhà khoa học đầu ngành.

Năm là, đưa các trường đại học thực sự trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ. Hoạt động nghiên cứu cần chuyển mạnh từ chủ yếu phục vụ công bố sang tạo ra tri thức mới, công nghệ và sản phẩm có giá trị cho xã hội. Phó Thủ tướng cũng yêu cầu các bộ, ngành cần tiếp tục tháo gỡ điểm nghẽn về sở hữu trí tuệ, tài sản, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nguồn, đồng thời các trường cần chủ động tìm kiếm và giải quyết những bài toán từ thực tiễn thay vì chỉ chờ giao nhiệm vụ.

Sáu là, tạo đột phá trong quản trị dữ liệu, chuyển đổi số và chủ động thích ứng với trí tuệ nhân tạo. Phó Thủ tướng yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu giáo dục đại học bảo đảm tính chính xác, đồng bộ, liên thông và thống nhất trong sử dụng, qua đó phục vụ trực tiếp công tác quản trị, dự báo, cảnh báo chất lượng, phân bổ nguồn lực và hoạch định chính sách. Đồng thời, cần giảm gánh nặng báo cáo cho các cơ sở giáo dục đại học thông qua việc tăng cường kết nối, chia sẻ và sử dụng dữ liệu. Trước tác động nhanh của AI và công nghệ, các cơ sở giáo dục đại học cũng cần khẩn trương rà soát chương trình, mạnh dạn cắt bỏ, tích hợp hoặc thay thế nội dung lạc hậu, bổ sung các năng lực về tư duy độc lập, phản biện, sáng tạo, trách nhiệm và khả năng thích ứng, đồng thời phát triển đào tạo lại, nâng cao kỹ năng và học tập suốt đời.

Bảy là, xây dựng lộ trình phát triển môi trường đào tạo và nghiên cứu có khả năng cạnh tranh quốc tế. Theo đó, các cơ sở giáo dục đại học cần mở rộng chương trình đào tạo bằng tiếng Anh và các ngoại ngữ phù hợp. Tăng cường thu hút giảng viên, nhà khoa học, sinh viên quốc tế và trí thức Việt Nam ở nước ngoài, thúc đẩy liên kết nghiên cứu, trao đổi sinh viên, công nhận tín chỉ, phát triển chương trình và các hình thức hợp tác với cơ sở giáo dục đại học nước ngoài có uy tín. Đồng thời, nghiên cứu đơn giản hóa thủ tục công nhận văn bằng theo hướng quản lý rủi ro, bảo đảm chất lượng và phù hợp với pháp luật, điều ước quốc tế.

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo cụ thể hóa các nhiệm vụ sau Hội nghị theo yêu cầu rõ người, rõ việc, rõ cơ quan chủ trì, rõ cơ quan phối hợp, rõ sản phẩm, rõ thời hạn và rõ trách nhiệm. Đối với các cơ sở giáo dục đại học, Phó Thủ tướng yêu cầu chủ động đổi mới từ bên trong, xác định rõ sứ mạng, phát huy thế mạnh, sử dụng hiệu quả quyền tự chủ và chịu trách nhiệm đến cùng về chất lượng, hiệu quả; không chạy theo quy mô, hình thức hay thành tích. Mỗi trường cần đặt sự phát triển của mình trong yêu cầu phát triển chung của đất nước, chủ động tham gia giải quyết những bài toán lớn về nhân lực, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, qua đó chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai, tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Năm học 2026–2027: Nâng cao chất lượng, phát triển nhân lực, thúc đẩy chuyển đổi số

Bước sang năm học 2026 – 2027, giáo dục đại học tập trung đưa các cơ chế, chính sách đã ban hành vào thực tiễn, hướng tới những kết quả cụ thể, đo lường được về chất lượng đào tạo, phát triển đội ngũ, nghiên cứu khoa học và hiệu quả quản trị. Trọng tâm là tiếp tục triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW, các nhiệm vụ năm học theo Quyết định số 2623/QĐ-BGDĐT ngày 03/9/2026 và những chương trình, đề án đã được phê duyệt. Đồng thời chuẩn bị các điều kiện thực hiện Chiến lược phát triển giáo dục đại học giai đoạn 2026–2035, tầm nhìn đến năm 2045.

Trong đó, toàn hệ thống sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, hiện đại hóa quản trị và sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đại học gắn với chất lượng, sứ mạng và hiệu quả sử dụng nguồn lực, kiểm soát quy mô đào tạo phù hợp với năng lực đội ngũ, cơ sở vật chất, chuẩn đầu ra và nhu cầu việc làm. Các chương trình đào tạo nguồn nhân lực trong những lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện hạt nhân, đường sắt, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng và công nghệ số tiếp tục được ưu tiên, song song với mở rộng đào tạo sau đại học có chọn lọc và tăng cường gắn kết giữa đào tạo với nghiên cứu, doanh nghiệp và nhu cầu thị trường lao động.

Chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo tiếp tục là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Ngành giáo dục hướng tới chuẩn hóa, liên thông và khai thác hiệu quả dữ liệu giáo dục đại học, đẩy mạnh số hóa văn bằng, hồ sơ học tập và dữ liệu tuyển sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học rà soát chuẩn đầu ra, từng bước đưa kiến thức, kỹ năng AI vào chương trình đào tạo phù hợp với từng ngành, đồng thời xây dựng quy định về sử dụng AI, bảo vệ dữ liệu, quyền riêng tư và liêm chính học thuật.

Cùng với đó, năm học mới tiếp tục chú trọng phát triển đội ngũ, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế theo hướng tạo ra các sản phẩm cụ thể trong đào tạo và nghiên cứu. Công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao được gắn chặt hơn với dự báo nhu cầu sử dụng, việc làm của người học và những lĩnh vực chiến lược của đất nước, qua đó từng bước nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh và đóng góp thực chất của giáo dục đại học đối với sự phát triển kinh tế – xã hội.

Thực hiện: Hồng Quang

Ảnh: Media