Xét nghiệm microalbumin niệu trong theo dõi suy thận sớm ở người bệnh đái tháo đường

NTTU – Bệnh thận đái tháo đường (Diabetic Kidney Disease – DKD) là một trong những biến chứng mạn tính thường gặp và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận giai đoạn cuối trên toàn cầu

Điểm đáng lo ngại của bệnh thận đái tháo đường là diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng lâm sàng trong giai đoạn sớm, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Vì vậy, các xét nghiệm sinh hóa có khả năng phát hiện sớm tổn thương thận đóng vai trò then chốt trong chiến lược quản lý người bệnh đái tháo đường. Trong đó, microalbumin niệu được xem là dấu ấn sinh hóa quan trọng nhất trong sàng lọc và theo dõi suy thận sớm.

Xét nghiệm đinh lượng Microalbumin giúp chẩn đoán các bệnh về thận

Microalbumin niệu: định nghĩa và ngưỡng chẩn đoán

Microalbumin niệu là tình trạng bài xuất albumin trong nước tiểu với nồng độ thấp, chưa đủ để phát hiện bằng các phương pháp định tính protein niệu thông thường. Theo các tài liệu cập nhật, microalbumin niệu được xác định khi:

• Albumin niệu 30–300 mg/24 giờ, hoặc
• Tỷ lệ albumin/creatinin niệu (UACR) 30–300 mg/g creatinin.

Albumin là protein huyết tương có kích thước trung bình, bình thường chỉ lọt qua cầu thận với lượng rất nhỏ. Sự gia tăng albumin niệu ở mức vi thể phản ánh tổn thương sớm hàng rào lọc cầu thận, đặc biệt là lớp nội mô và màng đáy [1].

Cơ chế xuất hiện microalbumin niệu trong đái tháo đường

Tăng glucose máu kéo dài gây ra nhiều rối loạn sinh hóa và huyết động tại thận, bao gồm tăng áp lực lọc cầu thận, stress oxy hoá, glycat hoá protein màng đáy và hoạt hoá hệ renin–angiotensin–aldosterone. Những biến đổi này làm tăng tính thấm của màng lọc cầu thận, dẫn đến rò rỉ albumin vào nước tiểu ngay từ giai đoạn sớm, khi mức lọc cầu thận (eGFR) còn trong giới hạn bình thường. Do đó, microalbumin niệu được xem là dấu hiệu sớm nhất có thể đo lường được của DKD [2].

Rò rỉ protein qua lỗ lọc cầu thận

Giá trị của microalbumin niệu trong phát hiện suy thận sớm

Nhiều tổng quan gần đây khẳng định microalbumin niệu là công cụ hiệu quả trong phát hiện sớm tổn thương thận trước khi creatinin huyết thanh tăng hoặc eGFR giảm. Ở người bệnh đái tháo đường type 2, microalbumin niệu có thể xuất hiện ngay tại thời điểm chẩn đoán bệnh. Việc phát hiện sớm cho phép triển khai các biện pháp kiểm soát đường huyết, huyết áp và sử dụng thuốc ức chế RAAS nhằm làm chậm tiến triển suy thận [3].

Tỷ lệ albumin/creatinin niệu (UACR) – chỉ số ưu tiên trong thực hành

So với thu thập nước tiểu 24 giờ, UACR trong mẫu nước tiểu ngẫu nhiên hoặc buổi sáng sớm được khuyến cáo sử dụng rộng rãi do thuận tiện, giảm sai số do pha loãng nước tiểu và có độ tương quan cao với albumin niệu 24 giờ. UACR hiện là chỉ số chuẩn trong sàng lọc và theo dõi bệnh thận đái tháo đường trong thực hành lâm sàng.

Biểu đồ chỉ số UACR và phân loại albumin niệu (A1-A3)

Microalbumin niệu và bệnh lý liên quan

Các nghiên cứu đoàn hệ gần đây cho thấy mức albumin niệu ban đầu, kể cả trong khoảng microalbumin, có mối liên quan chặt chẽ với tốc độ suy giảm eGFR theo thời gian. Người bệnh đái tháo đường có microalbumin niệu có nguy cơ tiến triển sang macroalbumin niệu và suy thận mạn cao hơn rõ rệt so với nhóm không có
albumin niệu [4].

Microalbumin niệu không chỉ phản ánh tổn thương thận mà còn là dấu ấn của rối loạn chức năng nội mô toàn thân. Nhiều nghiên cứu ghi nhận người bệnh đái tháo đường có microalbumin niệu có nguy cơ cao hơn đối với các biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Vì vậy, xét nghiệm này mang giá trị tiên lượng toàn diện, vượt ra ngoài phạm vi bệnh thận [5].

Yếu tố ảnh hưởng và lưu ý tiền phân tích

Một số yếu tố như nhiễm trùng đường tiết niệu, sốt, gắng sức nặng, tăng đường huyết cấp hoặc tăng huyết áp chưa kiểm soát có thể gây tăng albumin niệu tạm thời. Do đó, chẩn đoán microalbumin niệu cần dựa trên ít nhất 2 trong 3 mẫu dương tính trong vòng 3–6 tháng để đảm bảo độ tin cậy.

Khuyến cáo tầm soát microalbumin niệu

Các hướng dẫn quốc tế khuyến cáo:

• Đái tháo đường typ 1: tầm soát microalbumin niệu sau 5 năm mắc bệnh
• Đái tháo đường typ 2: tầm soát ngay khi chẩn đoán và lặp lại hàng năm

Việc phối hợp UACR và eGFR được xem là tiêu chuẩn trong đánh giá toàn diện chức năng thận ở người bệnh đái tháo đường.

Microalbumin niệu là xét nghiệm sinh hóa đơn giản, nhạy và có giá trị cao trong phát hiện sớm và theo dõi suy thận ở người bệnh đái tháo đường. Việc áp dụng thường quy xét nghiệm này giúp nhận diện tổn thương thận từ giai đoạn sớm, tối ưu hoá chiến lược điều trị và góp phần làm chậm tiến triển suy thận mạn cũng như giảm nguy cơ biến cố tim mạch. Trong bối cảnh y học dự phòng và cá thể hoá điều trị, microalbumin niệu tiếp tục giữ vai trò là dấu ấn sinh hoá then chốt trong quản lý lâu dài bệnh nhân
đái tháo đường.

ThS. Nguyễn Thị Mỹ Hiền – K.KTXNYH (tổng hợp)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Higgins C. (2023). Microalbuminuria. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. [cited 2026 Jan 21]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK563255/
2. Thipsawat S. (2021). Early detection of diabetic nephropathy in patient with type 2 diabetes mellitus: A review of the literature. Diabetes & vascular disease research, 18(6), 14791641211058856. https://doi.org/10.1177/14791641211058856
3. Christofides, E. A., & Desai, N. (2021). Optimal Early Diagnosis and Monitoring of Diabetic Kidney Disease in Type 2 Diabetes Mellitus: Addressing the Barriers to Albuminuria Testing. Journal of primary care & community health, 12, 21501327211003683. https://doi.org/10.1177/21501327211003683
4. Zhou, L., Gao, Y., Li, M., Cai, X., Zhu, Y., Han, X., & Ji, L. (2024). Baseline Urine Albumin-to-Creatinine Ratio is Associated With Decline of Estimated Glomerular Filtration Rate in Patients Newly Diagnosed With Type 2 Diabetes Mellitus: An Observational 5-year Cohort Study. Endocrine practice : official journal of the American College of Endocrinology and the American Association of Clinical Endocrinologists, 30(2), 107–112. https://doi.org/10.1016/j.eprac.2023.10.136
5. Asghar, S., Asghar, S., Mahmood, T., Bukhari, S. M. H., Mumtaz, M. H., & Rasheed, A. (2023). Microalbuminuria as the Tip of Iceberg in Type 2 Diabetes Mellitus: Prevalence, Risk Factors, and Associated Diabetic Complications. Cureus, 15(8), e43190. https://doi.org/10.7759/cureus.43190